• Facebook
• Twitter
• Chia sẻ


Google


Share

• Gửi cho bạn bè
• In trang này

Trong thời gian gần đây vụ ông Đoàn Văn Vươn và người thân nổ súng vào đoàn cưỡng chế thu hồi đất ở Tiên Lãng (Hải Phòng) đã làm tốn không ít giấy mực của báo chí và công luận. Đặc biệt vụ việc này còn là một ví dụ cho thấy rõ những bất cập liên quan đến không chỉ năng lực mà còn quan trọng hơn là tính khách quan, độc lập trong hoạt động của ngành tư pháp Việt Nam.

Liên quan đến vụ chống cưỡng chế ở Tiên Lãng và những khuất tất đằng sau việc xét xử vụ kiện của ông Đoàn Văn Vươn, gần đây bà Chánh án TAND TP Hải Phòng cho rằng nguyên nhân là do các cán bộ tòa án đã “nhận thức đơn giản, hết thời hạn giao đất thì sẽ phải thu hồi”.

Giải thích này của bà Chánh án đã gây ra sự phẫn nộ trong công luận.

Với một trường hợp mà các quyết định của chính quyền huyện Tiên Lãng sai phạm rõ ràng như vậy mà Tòa án cả cấp huyện lẫn cấp thành phố đều không nhận thấy thì dường như ở đây cần phải đặt câu hỏi đối với vấn đề tính khách quan trong xét xử, đặc biệt là trường hợp phiên xử sơ thẩm của TAND huyện Tiên Lãng.

Phải chăng TAND huyện Tiên Lãng đã bị chi phối, ảnh hưởng bởi UBND huyện khi đưa ra các phán quyết của mình?

Tương tự, trong trường hợp phiên hòa giải tại Toàn án nhân dân TP Hải Phòng, một khả năng không thể loại trừ là đã có sự thông đồng giữa UBND huyện Tiên Lãng và các thẩm phán liên quan nhằm đưa ra những dàn xếp không những sai sót, thiếu khách quan mà còn có thể nói là mang tính dối trá, trái đạo đức.

Dường như trong trường hợp này ông Đoàn Văn Vươn đã bị UBND huyện Tiên Lãng và TAND TP Hải Phòng “lừa phỉnh” như đối với một đứa trẻ con.

Tầm quan trọng của hệ thống tư pháp độc lập

Trước đó, vào ngày 30/8/2011, phát biểu tại buổi làm việc với TAND Tối cao trên cương vị Trưởng Ban chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã khẳng định “Đảng, Nhà nước sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan tư pháp, đặc biệt là tòa án, độc lập trong xét xử và chỉ tuân thủ theo pháp luật.”

Việc xây dựng một hệ thống tư pháp độc lập từ lâu đã được xác định là một nhiệm vụ quan trọng trong việc tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa và xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, đặc biệt là những nguyên nhân bắt nguồn từ tính chất của hệ thống chính trị, việc xây dựng một hệ thống tư pháp hoàn toàn độc lập và “chỉ tuân thủ theo pháp luật” vẫn còn gặp nhiều trở ngại.

Một hệ thống tư pháp độc lập với các cơ quan lập pháp và hành pháp là một trụ cột của thể chế nhà nước dân chủ, không những giúp đảm bảo tính “thượng tôn pháp luật” mà còn giúp tăng cường hiệu quả của các hoạt động kinh tế, xã hội, thúc đẩy các hành vi quản trị tốt ở các cấp độ xã hội khác nhau. Đối với những quốc gia đang trong giai đoạn chuyển đổi nền kinh tế như Việt Nam, một hệ thống tư pháp độc lập và minh bạch lại đóng vai trò càng quan trọng hơn nữa.

Trong một lần sang Australia diễn thuyết, khi được hỏi về điều nào ông cảm thấy hối tiếc nhất trong thời gian ông cầm quyền ở Liên Xô trước đây, nguyên Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Mikhail Gorbachev đã trả lời rằng đó chính là việc ông đã không nhận thức được vai trò quan trọng của một hệ thống tư pháp độc lập, dẫn tới sự tồn tại ở Liên Xô một nền pháp luật mà ông gọi là “nền pháp luật qua điện thoại.”

Khi được đề nghị giải thích rõ hơn, Gorbachev nói rằng đó là một nền pháp luật mà các nhà lãnh đạo của Liên Xô đã lũng đoạn, có thể bắt điện thoại lên là có thể làm thay đổi mọi phán quyết của tòa án theo ý họ muốn.

Một “nền pháp luật qua điện thoại” đã góp phần làm xói mòn và chệch hướng những cải cách kinh tế của Liên Xô, biến nền kinh tế Liên Xô trong giai đoạn bấy giờ trở thành một “nền kinh tế mafia” không dựa trên nền tảng điều chỉnh của pháp luật.

Gorbachev cũng cho rằng những giao kết trong một nền kinh tế thị trường cần phải được đảm bảo bởi một nền pháp luật nghiêm minh và những tòa án độc lập, chỉ đưa ra các phán quyết dựa trên các quy định pháp luật thay vì các can thiệp mang tính chất chính trị.

Một khi sự độc lập của hệ thống tư pháp không được bảo đảm, các nhà kinh doanh và đầu tư, hoặc sẽ không sẵn sàng tham gia các giao kết kinh tế, hoặc sẽ vận dụng những thủ đoạn khác nhau nhằm khai thác hệ thống tư pháp phục vụ lợi ích của mình.

Hậu quả là một nền kinh tế mafia được hình thành, góp phần không chỉ dẫn tới sự hỗn loạn, sụp đổ của nền kinh tế Liên Xô mà còn khiến cả nền kinh tế nước Nga hậu Xô Viết lâm vào tình trạng khủng hoảng, suy thoái kéo dài cả thập kỷ.

Ý nghĩa đối với Việt Nam

Việc xây dựng một hệ thống tư pháp hoàn toàn độc lập và minh bạch rõ ràng mang ý nghĩa quan trọng về mặt phát triển kinh tế đối với Việt Nam.

Ví dụ như trong vụ Tiên Lãng, nếu các phán xét của TAND huyện Tiên Lãng độc lập, khách quan, minh bạch thì sẽ không gây nên tổn thất phi lý đối với những “nhà đầu tư” như ông Đoàn Văn Vươn, qua đó duy trì được niềm tin của những người muốn thực hiện các dự án đầu tư, phát triển kinh tế tại địa phương.

Ngoài ra, một phán quyết khách quan, độc lập đã có thể cứu vãn được cho chính quyền Tiên Lãng và Hải Phòng khỏi một sự cố mà nhiều người gọi là một “tổn thất chính trị” to lớn. Tuy nhiên, nếu nói về vai trò của việc xây dựng hệ thống tư pháp độc lập, minh bạch thì ở cấp độ vĩ mô quốc gia việc làm này còn có ý nghĩa to lớn hơn nhiều.

Hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn tiếp tục dựa vào phát triển kinh tế – xã hội làm nền tảng chính cho tính chính đáng chính trị (political legitimacy), hay nói cách khác là uy tín lãnh đạo của mình.

Tuy nhiên do quá trình phát triển kinh tế xã hội trong điều kiện Việt Nam hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới hiện nay bị chi phối bởi diễn biến của nền kinh tế toàn cầu nên khó có thể duy trì thường xuyên và ổn định ở mức cao. Trường hợp khủng hoảng và suy thoái kinh tế toàn cầu tác động tiêu cực vào tình hình kinh tế – xã hội Việt Nam trong những năm qua là một ví dụ điển hình.

Đất đai là lý do của nhiều cuộc khiếu kiện

Chính vì vậy, Đảng có thể cần vận dụng nhiều nền tảng khác nhau nhằm duy trì và nâng cao uy tín lãnh đạo của mình trong bối cảnh nền tảng chính là phát triển kinh tế – xã hội ở mức cao đang gặp nhiều khó khăn, thách thức. Tuy nhiên không phải mọi nền tảng đều có thể mang lại kết quả như mong muốn. Ví dụ, trong khi kích động chủ nghĩa dân tộc có thể dẫn tới những căng thẳng với bên ngoài thì Đảng không mặn mà với việc dân chủ hóa đời sống chính trị như một phương thức để nâng cao uy tín lãnh đạo của mình.

Trong bối cảnh đó, quản trị tốt (good governance) nổi lên trở thành một phương thức khả thi giúp Đảng có thể nâng cao uy tín lãnh đạo mà không gây phương hại tới sự độc tôn quyền lực của Đảng.

Quản trị tốt có thể bao gồm những khía cạnh như cải tạo và nâng cao chất lượng thể chế, chống tham nhũng, minh bạch hóa và nâng cao trách nhiệm giải trình các cơ quan công quyền, hay cải cách thủ tục hành chính.

Một khi quản trị tốt được đảm bảo thì uy tín lãnh đạo chính trị của Đảng có thể được củng cố, bù đắp cho những mất mát gây nên bởi các thành tích phát triển kinh tế – xã hội hạn chế.

Việc nâng cao năng lực và đảm bảo tính khách quan, độc lập của ngành tư pháp rõ ràng là một trụ cột của quản trị tốt, liên quan tới hầu hết các khía cạnh của khái niệm này. Vì vậy sau sự kiện Tiên Lãng, Đảng và Nhà nước Việt Nam có thể sẽ chú trọng hơn nữa tới việc nâng cao năng lực và đặc biệt là đảm bảo tính khách quan và độc lập của ngành tư pháp như một biện pháp thúc đẩy phát triển kinh tế và quản trị tốt, qua đó duy trì và nâng cao uy tín chính trị của mình.

Tuy nhiên, việc đạt được mục tiêu trên còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất chính là quyết tâm chính trị của Đảng và Chính quyền.

Vì vậy vấn đề “pháp luật qua điện thoại” liệu có được giải quyết triệt để và các vụ Tiên Lãng khác có tiếp tục xảy ra hay không vẫn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ chưa có câu trả lời chắn chắn. Tuy nhiên, có một điều rõ ràng là câu trả lời đối với câu hỏi đó sẽ có một ảnh hưởng không nhỏ tới tương lai của Đảng cũng như vận mệnh đất nước.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, hiện đang là Giảng viên Khoa Quan hệ quốc tế, ĐHKHXH&NV, Đại học Quốc gia TPHCM, và hiện là Nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Khoa học chính trị tại Đại học New South Wales, Australia.

• Facebook
• Twitter
• Chia sẻ


Google


Share

• Gửi cho bạn bè
• In trang này

Những chuyển biến gần đây tại Miến Điện cho thấy một mùa xuân dân chủ đang thực sự bắt đầu tại đất nước này. Nếu tại các nước Bắc Phi – Ả Rập phong trào dân chủ được người dân khởi xướng thì tại Miến Điện tiến trình dân chủ lại được chính quyền chủ động tiến hành.

̣Mẹ đón con ra tù: Miến Điện bước vào một thời kỳ mới

Kể từ khi cho tổ chức bầu cử, thiết lập một chính phủ dân sự thay thế chính quyền quân phiệt cách đây hơn một năm, giới lãnh đạo Miến Điện đã có nhiều thay đổi quan trọng.

Trong số đó có việc cởi trói báo chí, sửa đổi luật bầu cử cho phép đối lập tranh cử, thả hàng trăm tù nhân chính trị, đối thoại với bà Aung San Suu Kyi – lãnh đạo đảng Liên đoàn Dân tộc vì Dân chủ và là người giới quân nhân coi như kẻ thù và nhiều lần tìm cách loại ra khỏi chính trường.

Trong một cuộc phỏng vấn dành cho tờ Washington Post hôm 17/03, Tổng thống Thein Sein nhấn mạnh rằng nước này sẽ tiếp tục con đường cải cách. Tuyên bố đó vừa để trấn an những ai còn nghi ngờ thiện chí của chính quyền Miến Điện (vì trước đây lãnh đạo nước này đã nhiều lần thất hứa), cũng vừa nhằm khẳng định tiến trình dân chủ của họ là đúng.

Trong cuộc phỏng vấn, Tổng thống Thein Sein cũng đề cập đến khả năng mời bà Suu Kyi tham gia chính phủ sau cuộc bầu cử bổ sung vào Quốc hội ngày 01/04 tới đây.

Trả lời báo chí hôm 17/01, sau khi gặp bà Suu Kyi và quan chức chính phủ, ông Mitch McConnell – lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Thượng viện Mỹ và cũng là người luôn chủ trương trừng phạt chính quyền Miến Điện trước đây – đã nhấn mạnh rằng các cải cách tại Miến Điện là có thực.

Điều gì đã khiến chính quyền Miến Điện chủ động thay đổi và đồng ý chia sẻ quyền lực? Khi tiến hành thay đổi như vậy họ được những gì? Và nếu thành công, tiến trình dân chủ tại Miến Điện có tác động, ý nghĩa gì đối vơi khu vực? Đó là những câu hỏi mà giới quan sát, nghiên cứu thường đặt ra khi theo dõi những diễn biến gần đây tại đất nước này.

Tại sao thay đổi?

Tại một lần tiếp xúc với giới báo chí hôm 15/01 – trong đó có Arnaud Vaulerin, thuộc nhật báo Pháp Libération, và nội dung của cuộc phỏng vấn được đăng trên báo này – khi được hỏi tại sao chính quyền Miến Điện cho tiến hành những cởi mở lúc này, bà Suu Kyi nêu ra hai yếu tố chính.

Thứ nhất, bà cho rằng những cải cách này xảy ra vì Tổng thống Thein Sein và những người có đầu óc cải cách khác trong chính phủ ý thức rằng đã đến lúc cần có những thay đổi tại Miến Điện. Việc ông Thein Sein lên nắm quyền là cơ hội cho những người có đầu óc cởi mở tiến hành những cải cách mà họ ý thức được từ lâu.

Thứ hai, theo bà việc người dân Miến Điện rơi vào cảnh cơ cực, tuyệt vọng, phải vất vả kiếm sống và mong được sống như những con người thực sự cũng là một yếu tố quan trọng khác dẫn đến những thay đổi này.

Ngoài ra, những biến động trên thế giới và các thay đổi tại khu vực trong thời gian qua chắc chắn cũng có những tác động không nhỏ buộc chính quyền Miến Điện phải thay đổi.

Chẳng hạn, chứng kiến những kết cục thê thảm của các nhà độc tài Bắc Phi – Ả Rập – người thì bị truất phế, kẻ thì phải bỏ nước chạy trốn, người khác phải chết nhục nhã – chắc giới tướng lãnh Miến Điện cũng không muốn rơi vào tình trạng bi thảm tương tự. Hơn nữa, qua những biến động đó, chắc họ cũng nhận ra rằng, càng ham quyền cố vị, càng muốn độc tài nắm giữ quyền lực, họ càng dễ dàng mất nó.

Nhìn sang Bắc Hàn, rồi so sánh nước này với các nước khác trong khu vực, chắc họ cũng nhận ra rằng tiếp tục độc tài toàn trị kiểu đó chỉ làm mình cô lập, lập dị và người dân nghèo đói, cơ cực.

Nhiều năm phụ thuộc vào một mình Trung Quốc và cắt đứt với thế giới phương Tây dân chủ, tiến bộ, cuối cùng họ cũng biết tiếp tục con đường đó chỉ đưa đất nước tới ngõ cụt, không lối thoát.

Hơn ai hết, sau nhiều thập niên cô lập, bị khinh rẻ, coi thường, bị trừng phạt vì các vi phạm nhân quyền, chắc giới tướng lãnh Miến Điện hiểu rõ cái giá của độc tài, toàn trị. Và vì vậy, họ buộc phải thay đổi nhằm để giúp họ chính danh tồn tại và người dân cũng được tự do, ấm no.

Được nhiều hơn mất

Bà Aung San Suu Kyi có cơ hội tham chính sau nhiều năm đấu tranh

Đúng vậy, khi chấp nhận thay đổi, khi cho người dân tự do, khi đồng ý chia sẻ quyền lực, giới lãnh đạo Miến Điện không chỉ không mất quyền mà còn củng cố thêm quyền lực và uy tín, vị thế của họ được nâng cao.

Dù trở thành viên của Asean từ 15 năm nay, Miến Điện chưa được một lần trao chức chủ tịch luân phiên của hiệp hội này. Và có lúc, họ bị các đối tác của Asean, như Liên minh châu Âu (EU), và thậm chí một số nước thành viên Asean chỉ trích, coi thường.

Nhưng khi đồng ý cởi mở, Miến Điện đã được trao giữ chức chủ tịch Asean vào năm 2014.

Trong nhiều năm, giới lãnh đạo, quan chức ngoại giao các nước phương Tây từ chối gặp mặt lãnh đạo, quan chức Miến Điện hay thậm chí đòi tẩy chay các hội nghị nếu có sự hiện diện lãnh đạo, quan chức ngang hàng từ Miến Điện.

Những thay đổi gần đây đã mở đường cho Ngoại trưởng các nước Mỹ, Anh, Pháp tới thăm Miến Điện. Đây là lần đầu tiên sau hơn 50 năm, các quốc này có những chuyến thăm cấp cao như vậy tới Miến Điện.

Không chỉ thế, Mỹ, EU, Úc cũng đồng ý nới lỏng, chấm dứt các biện pháp trừng phạt với chính quyền nước này, cũng như tiến tới bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Miến Điện.

Ngoài ra, với việc bỏ các biện pháp trừng phạt và thiệt lập quan hệ ngoại giao, giới đầu tư, các công ty lớn của Mỹ, châu Âu và nhiều nước khác sẽ vào làm ăn tại Miến Điện. Và như vậy, nền kinh thế của nước này sẽ được cải thiện, phát triển.

Nhưng phần thưởng có ý nghĩa nhất mà giới cầm quyền Miến Điện mong đợi và thực sự đã có được từ những cởi mở gần đây là được chính người dân ủng hộ, tôn trọng và đặc biệt cộng đồng quốc tế thừa nhận, khen ngợi. Có thể nói, họ được nhiều hơn mất từ những thay đổi này.

Nếu vì độc tài toàn trị, nếu cứ đàn áp, vi phạm nhân quyền, họ bị cộng động quốc tế ghét bỏ, người dân coi thường, thì những cố gắng dân chủ hóa của họ gần đây được thế giới ủng hộ, người dân cảm phục.

Tổng thống Thein Sein đón bà Hillary Clinton đến thăm Miến Điện

Chẳng hạn, sau khi tới thăm Miến Điện, thượng nghị sỹ Mitch McConnell – từng là một trong những người chỉ trích chính quyền Miến Điện gắt gao nhất – đã ca ngợi Tổng thống Thein Sein và coi ông là một nhà cải cách thực sự.

Tác động khu vực

Nếu Mùa Xuân Miến Điện thực sự đâm hoa, kết trái, chắc chắn nó không chỉ giúp đất nước này tươi đẹp, yên bình, ấm no, tự do hơn mà ít hay nhiều nó cũng lan tỏa và có tác động không nhỏ tới khu vực.

Theo một bài viết của Ernest Z. Bower, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), tại Washington D.C, được đăng trên CSIS hôm 19/01, những thay đổi tại Miến Điện cũng có ý nghĩa với Asean.

Vì theo chuyên gia này, kể từ khi gia nhập Asean vào năm 1997, Miến Điện làm cản đường bước tiến của Hiệp hội. Những cải cách gần đây của Miến Điện sẽ giúp Asean xây dựng một tổ chức kinh tế, an ninh vững mạnh.

Và qua đó khuyến khích Trung Quốc cùng thỏa thuận thiết lập các nguyên tắc ứng xử chung về thương mại cũng như an ninh và hợp tác trong những vấn đề lớn như Biển Đông.

Ngoài ra, theo Ernest Z. Bower, những cải cách ở Miến Điện cũng là một chỉ dấu về tiến trình dân chủ hóa ở Đông Nam Á. Nếu tiến trình này được tiếp tục, chắc chắn nó sẽ buộc chính phủ các nước trong khu vực gia tăng chống tham nhũng, đẩy mạnh các cải cách kinh tế, chính trị và tăng cường các cơ chế dân sự, và qua đó giúp thiết lập một cơ cấu quản lý công bằng và bền vững tại Đông Nam Á.

Và cũng theo ông, nếu trong thập niên này các nước Asean tiến tới dân chủ hóa, có cơ cấu tổ chức, quản lý minh bạch và hiệu quả, chắc chắn Asean sẽ có ảnh hưởng lên Trung Quốc nhiều hơn kinh tế Trung Quốc tác động lên Asean.

Đúng vậy, dù tiến trình dân chủ hóa tại Miến Điện được bắt đầu không giống như tại Tunisia, nhưng ít hay nhiều, nó cũng có sức lan tỏa, ảnh hưởng tới các nước khu vực khác như cuộc Cách mạng hoa Nhài của người dân Tunisia.

Nếu cuối cùng tiến trình dân chủ hóa tại Miến Điện thành công, dù muốn hay không một số nước khác chưa có tự do, dân chủ trong khối ASEAN buộc phải suy nghĩ và dần dần phải dân chủ hóa. Và khi các nước Asean dân chủ, chắc chắn họ sẽ được sự ủng hộ của Mỹ và nhiều nước dân chủ khác trong khu vực. Và như vậy, tiếng nói của họ cũng có trọng lượng hơn, có uy thế trong quan hệ với Bắc Kinh.

Bài viết thể hiện quan điểm và cách hành văn Đoàn Xuân Lộc, hiện làm nghiên cứu tiến sĩ̉ về Đông Nam Á tại London.

Tiếng Việt > Thời Sự